Discussiestuk Trynwâlderein

Discussiestuk in relatie tot ouderenzorg in de Trynwâlden
en de mogelijke positie van ‘de mienskip’
in relatie tot deze ouderenzorg
in de komende 30 jaar.

Inleiding

Na de petitie-actie voor behoud van ‘Noflik Wenje’, de woonvorm voor mensen met dementie in Oentsjerk, is het platform NWmb! opgericht. Door de actie tegen de voorgenomen sluiting kwamen we er achter dat de positie van ouderen die (deels) van zorg afhankelijk zijn versterkt moet worden. Het platform wil binnen de Trynwâldster ouderenzorg  de ‘mienskip’ vertegenwoordigen. Begin 2020 zijn maatschappelijke organisaties die de petitie ondertekenden uitgenodigd om aan dit platform deel te nemen. In februari 2020 spraken de gezamenlijke dorpsbelangen in Wyns uit dat zij het platform ondersteunen. Deze steun vanuit dorpsbelangen opent de mogelijkheid dat het platform, op het gebied van ouderenzorg, als ‘stem van de gemeenschap’ kan functioneren. In diezelfde maand boog het platform zich over het discussiestuk ‘De Trynwâlderein’, zoals dat hieronder is weergegeven. Deze website is bedoeld om in een periode van 5 maanden (van mei t/m september 2020) uit te zoeken of er binnen de Trynwâlden voldoende draagkracht is om van de Trynwâlderein een succes te maken.

De Trynwâlden in Tytsjerksteradiel

Met een klik op onderstaande kaart opent een apart venster met een plattegrond van de gemeente Tytsjerksteradiel. Door het gebruik van schuifbalken kun je naar het kaartgedeelte gaan dat je gedetailleerd wilt bekijken. Met een klik op de kaart wordt tot op detail-nivo ingezoomd. In de ‘uitstulping’ linksboven in de kaart  vind je de Trynwâlden’ en de 8 Trynwâldster dorpen: Aldtsjerk, Mûnein, Readtsjerk, Oentsjerk, Gytsjerk, Ryptsjerk, Wyns en Tytsjerk.

1. Maatschappelijke ontwikkelingen m.b.t. ouderenzorg

Het aantal ouderen neemt in de komende 30 jaar toe. Deze ouderen blijven langer gezond dan ooit. Zij zijn in staat tot op hoge leeftijd maatschappelijk actief te zijn. Een deel van deze ouderen wordt geconfronteerd met zingevingsvragen: hoe geef ik na een arbeidzaam bestaan op zinvolle wijze vorm aan de rest van mijn leven. Het aantal ouderen dat (intensieve) zorg nodig heeft (o.a. mensen met dementie) verdubbelt in de komende 30 jaar. Er komt, naast een grote toename aan vitale ouderen ook een grote toename aan zorgbehoeftige ouderen. Tevens is er sprake van een groeiend aantal ouderen dat sterft en de daarmee samenhangende vragen op het gebied van sterven, rouw, zingeving, welzijn en palliatieve zorg.

Zorgkloof

In de komende 30 jaar vermindert het aantal zorgverleners terwijl het aantal mensen dat zorg nodig heeft groeit. Hierdoor ontstaat een zorgkloof. Mede door het inzetten van vrijwilligers kan deze zorgkloof worden gedicht.

Veranderende rol zorgverleners

Prognoses m.b.t. de ouderenzorg laten zien dat er een tekort aan ‘klassieke professionele zorgverleners’ dreigt te ontstaan. De organisatie van zorg moet veranderen zodat zorgbehoeftige ouderen de zorg krijgen die ze nodig vinden. Binnen die nieuwe organisatievormen neemt het aandeel van de gemeenschap toe. Professionele zorgverleners treden steeds vaker op als bemiddelaars tussen enerzijds klassiek-professioneel zorgaanbod en anderzijds het zorgaanbod door vrijwilligers.

Meer vrijwilligers in de zorg

Er nemen steeds meer vrijwilligers deel aan zorg. Die vrijwilligers vormen een bont gezelschap. Een toenemend deel van de vrijwilligers is ‘gepensioneerd oudere’. Onder vrijwilligers verstaan we alle personen die zonder arbeidscontract bij zorgverlening betrokken zijn. Het gaat daarbij om naasten, familieleden, cliënten(vertegenwoordigers) en andere betrokkenen. Zij ervaren het onbetaald aanbieden van zorg als een vorm van zingeving en/of voelen zich daartoe verplicht. Deze vrijwilligers kunnen ruime zorg gerelateerde beroepsmatige ervaring hebben. Het vrijwilligerswerk in relatie tot ouderenzorg kan zeer divers zijn: directe zorgverlening, belangenbehartiging, advisering, organiseren van activiteiten, cliëntenraad, beleidsbeïnvloeding, bestuursfuncties, deelname aan acties en of overleggen enzovoorts.

Verhouding professionele zorgorganisaties en zorgafnemers/vrijwilligers

Binnen de huidige ouderenzorg is de invloed van de zorgafnemers en vrijwilligers op zorgorganisatie en beleidsontwikkeling nog zeer gering. Professionele zorgverleners, zorgorganisaties en zorgondernemers zijn bereid gebruik te maken van de ‘helpende hand’ van vrijwillige zorgverleners. Ze zijn echter nog niet altijd bereid en/of in staat zorgafnemers en vrijwilligers mee te laten beslissen over voor hen belangrijke zaken. Medezeggenschap voor ouderen binnen de ouderenzorg is slecht ontwikkeld.

Verhouding zorgbeleidsmakers en zorgafnemers/vrijwilligers

Er wordt op tal van plekken steeds meer beleid gemaakt dat rechtstreeks van invloed is op de ouderenzorg binnen de Trynwâlden. Het aantal plekken waar die beleidsvorming plaats vindt, en het aantal beleidsstukken dat wordt geproduceerd, is (onoverzichtelijk) groot. Rijk, gemeente, adviesorganen, zorginstellingen, zorgkantoor, maatschappelijke organisaties en samenwerkingsprojecten nemen op allerlei terrein beslissingen die van invloed zijn op de Trynwâldster ouderenzorg. De stem van de gemeenschap is daarbinnen nauwelijks terug te vinden.

2. Missie Trynwâlderein

Wij willen een bijdrage leveren aan het dichten van de kloof die dreigt te ontstaan tussen enerzijds een toenemende vraag naar zorg en anderzijds een afname van het aanbod aan zorg. Wij willen de belangen van Trynwâldster ouderen die zorg nodig hebben behartigen en erop toe zien dat zorgverlening bijdraagt aan hun welzijn. We willen de belangen van ouderen behartigen binnen ouderenzorg-beleids-ontwikkeling, binnen ouderenzorg-organisaties en binnen individuele zorgsituaties. Als samenwerkingspartner binnen de Trynwâldster ouderenzorg willen we ook zelf zorg verlenen. Onze belangenbehartiging en zorgverlening zijn alleen gelegitimeerd als die bijdraagt aan welzijn. De welzijnsbeleving van de individuele oudere is hierbij leidend.

3. Visie Trynwâlderein

De Trynwâlden vormen een gemeenschap van 8 dorpen: Wyns, Ryptsjerk, Mûnein, Readtsjerk, Aldtsjerk, Oentsjerk, Gytsjerk en Tytsjerk. Het aantal ouderen binnen die gemeenschap neemt in de komende 30 jaar sterk toe. Zowel in aantal als in verhouding tot andere leeftijdsgroepen. Een deel van dit groeiend aantal ouderen heeft een toenemende behoefte aan zorg. Een ander deel van deze groep wordt zeer vitaal ouder en heeft tot op hoge leeftijd nauwelijks een zorgbehoefte. Het is demografisch gezien een unieke situatie die in de geschiedenis niet eerder voorkwam.

Invloed vrijwilligers neemt toe

Binnen de Trynwâlden zijn een aantal professionele ouderenzorgaanbieders werkzaam. Mede omdat er een tekort aan professioneel zorgpersoneel ontstaat wordt een deel van de door hen geboden zorg, op vrijwillige basis, door vrijwilligers (niet-zorgprofessionals of gepensioneerde zorgprofessionals) verleend. Ook naast het aanbod van deze ouderenzorgorganisaties is er een toenemend zorgaanbod door vrijwilligers.

Wat is zorg?

Onder zorg verstaan wij alle hulp bij verrichtingen die iemand door persoonlijke beperkingen, armoede en/of andere omstandigheden niet zelfstandig meer kan uitvoeren of bekostigen. Het gaat hier om noodzakelijke geachte hulp bij lichamelijke verzorging, huishoudelijke activiteiten en sociale activiteiten. Zorg heeft binnen onze visie altijd tot doel het individuele welzijn te bevorderen. Waar zorg niet meer is gericht op het bevorderen van welzijn is geen sprake meer van zorg maar van niet gelegitimeerde bemoeienis.

Definiëring van de ‘Mienskip’

Vrijwilligers binnen de ouderenzorg hebben een niet-professionele relatie met zorgafnemers, zorgorganisaties of instanties voor beleidsontwikkeling. Samen met de zorgafnemers vertegenwoordigen deze vrijwilligers, waar het de relatie met ouderenzorg betreft, in onze visie de kern van de gemeenschap. Deze actieve vrijwilligers willen wij organiseren als actieve deelnemers aan de Trynwâlderein. Rondom deze kern van actief bij de zorgverlening en zorgafname betrokkenen willen wij een brede achterban van ‘passieve deelnemers’ organiseren. Hun bijdrage bestaat eruit dat zij door hun deelnemer zijn aangeven onze missie te ondersteunen. Het zijn de actieve en passieve deelnemers die we in relatie tot de Trynwâldster ouderenzorg als ‘mienskip’ definiëren. Een groot deel van de deelnemers aan deze mienskip heeft nauwe banden met andere maatschappelijke organisaties als dorpsbelangen, kerkelijke gemeentes, ouderenorganisaties, vrouwenverenigingen, ondernemersorganisaties, politieke partijen, zorgcoöperaties, medezeggenschapsorganen, adviesraden en meer. Binnen de Trynwâlderein werken zij aan gezamenlijke meningsvorming die doorwerkt in hun contacten met de instanties met wie zij annex zijn. Zo ontstaat op organische wijze een ‘community’ of ‘mienskip’ met invloed.

Een waardevol kapitaal van ouderen

Een groot aandeel van de op vrijwillige basis aangeboden zorg wordt verleend door vitale gepensioneerde ouderen binnen de gemeenschap. Een groep die in de komende decennia ook steeds groter wordt. Deze vitale ouderen vormen binnen de gemeenschap een waardevol en groot kapitaal aan kennis, ervaring, financiële middelen en beschikbare vrijwilligerstijd. Het gaat hierbij om kennis en ervaring op een breed terrein: beleidsmatig, organisatorisch en uitvoerend. Kapitaal dat deels voor ouderenzorg kan worden ingezet. Hetzij in de directe zorgverlening, hetzij in de organisatie van ‘de mienskip’ rondom ouderenzorg.

Zingevers en Zinnemers

Een deel van de vitale ouderen ziet zorgverlening aan ouderen als een vorm van zingeving. Vanuit die invalshoek wordt de oudere die zorg nodig heeft voor een deel van de gemeenschap niet slechts een last maar, integendeel, een welkome bron van zingeving. De oudere die zorg nodig heeft wordt zingever voor de naar zingeving zoekende vitale oudere zinnemer. Daarmee ontstaat binnen de rolverdeling een vorm van gelijkwaardigheid die, als ze wordt herkend, de wederzijdse afhankelijkheid verheldert en tot een gelijkwaardiger positie leidt. De voor sommigen ondraaglijke last van ‘afhankelijk zijn van zorg’ kan binnen deze betekenisgeving wellicht wat worden verminderd: jouw afhankelijkheid heeft zin.

Welzijn als doel, zorg als ‘een middel’

Binnen zorgbeleid wordt, met name binnen financieringsmodellen, een verschil gemaakt tussen zorg en welzijn. Welzijn wordt dan gedefinieerd als dat deel van zorg, of dat deel van zorg-aanvullende activiteiten, dat veelal door vrijwilligers wordt aangeboden. Wij wijzen dit onderscheid af en zien welzijn van de oudere als het hoofddoel. We definiëren welzijn als ‘het subjectieve gevoel van welbevinden’. Zorgverlening aan ouderen zien we als een middel om hun welzijn zo optimaal mogelijk te houden. Binnen zorg kan een onderscheid worden gemaakt tussen professionele zorg en zorg door niet-professionals. Het bieden van goede ouderenzorg lukt alleen als professionele en niet-professionele zorgers goed samenwerken. Wij willen de niet-professionele ouderenzorg organiseren en gestalte geven. Het doel van zorg is welzijn, niet gezondheid. Wel kan gezondheid (de WHO-definitie), of afwezigheid van ziekte, aan welzijn bijdragen. Bestrijding van ziekte kan welzijn soms (tijdelijk) in de weg staan.

Positie van de ‘mienskip’ versterken

De positie van zorgafnemers en vrijwilligers vraagt om versterking zodat de gemeenschap meer grip krijgt op de kwaliteit en ontwikkeling van de Trynwâldster ouderenzorg. Dat vraagt om actieve behartiging van de belangen. Belangen van zorgafnemers en belangen van vrijwilligers. Dit vraagt ook een nauwkeurige afweging van onze positie tussen reeds bestaande belangenbehartigers en een brede oriëntatie op de wettelijke en informele mogelijkheden & beperkingen m.b.t. medezeggenschap, cliëntenrecht, klachtrecht, zorgwetgeving en aansprakelijkheid. Wie in dit doolhof als zorgafnemer of vrijwilliger juridische hulp zoekt komt terecht bij advocaten gespecialiseerd in gezondheidsrecht. De praktijk wijst uit dat die vooral diensten verlenen aan zorgorganisaties die zij helpen zich staande te houden tegenover rechten opeisende zorgafnemers. Als zorgafnemer of vrijwilliger is slechts met grote moeite een advocaat te vinden die het de moeite waard vind je individueel bij te staan. Dit tekent de ingewikkeldheid en de (financiële)belangen die op het spel staan. Als mienskip is het een opgave om binnen dit doolhof helder en begrijpelijk te blijven over de doelen die worden nagestreefd.

Vervreemding tegengaan

Beleidsontwikkeling die gevolgen heeft voor het zorgaanbod binnen de Trynwâlden mag niet plaatsvinden zonder binnen die beleidsontwikkeling plaats in te ruimen voor de direct betrokken gemeenschap. Bij het ontwikkelen van zorgbeleid dient die gemeenschap goed gehoord te worden en dienen de lijnen kort zijn. Dat dit soms erg moeilijk gaat is deels dit te verklaren doordat er sprake is van gezamenlijke belangen die de Trynwâlden overstijgen. Waar het al moeilijk is om de gezamenlijke belangen van de 8 Trynwâldster dorpen te (h)erkennen is het minstens zo moeilijk om thuis te raken in het oerwoud van ‘hogere gezamenlijk belangen’ waarin ook de Trynwâlden zijn verstrikt. Voor ons kan centraal blijven staan dat bij het ontwikkelen van beleid de mening van de burger, in de vorm van een ‘mienskip’, mee moet tellen. Dat vraagt van de burger dat die zich organiseert binnen een maatschappelijke context waarbinnen individualisering en commercialisering sterk in opkomst zijn. Pakweg 2000 individuele voorkeuren zijn dankzij informatietechnologie goed te hanteren als het gaat om het op winstgevende wijze vervullen van persoonlijke wensen. In een democratisch stelsel dient vooral de vraag naar de gezamenlijke mening van die 2000 individuen voorop te staan. Waar die meningsvorming niet goed meer uit de verf komt ontstaat vervreemding die ons democratisch bestel aantast. De Trynwâlderein wil de organisatie zijn die binnen zorgbeleidsontwikkeling de eerder geschetste Trynwâldster gemeenschap met een gezamenlijke mening vertegenwoordigt.

4. Organisatorisch werkplan Trynwâlderein

De Trynwâlderein is een belangenorganisatie die de Trynwâldster ouderen vertegenwoordigt. Zij heeft als doel het bevorderen van welzijn van Trynwâldster ouderen die zorg nodig hebben. ‘De Trynwâlderein’ levert een bijdrage aan de belangenbehartiging voor, en zorgverlening aan, ouderen die zorg nodig hebben. Waar het gaat om de inhoud van de geboden belangenbehartiging en/of de inhoud van de zorgverlening, blijft de oudere zelf leidend (of zijn/haar wettelijk vertegenwoordiger).

4.1 Definiëring van begrippen

‘Trynwâldster ouderen vertegenwoordigt’
De Trynwâlderein wil ouderen in de Trynwâlden vertegenwoordigen en streeft ernaar dat minimaal 65% van de Trynwâldster ouderen zich als deelnemer aanmeldt.

‘Welzijn’
Het welbevinden zoals dit door de oudere zelf wordt beleefd.

‘Ouderen’
Alle inwoners van 65 jaar en ouder in de Trynwâlden.

‘Zorg’
Alle hulp bij verrichtingen die iemand door persoonlijke beperkingen, armoede en/of andere omstandigheden niet zelfstandig kan uitvoeren of bekostigen. Het gaat hier om noodzakelijke geachte hulp bij lichamelijke verzorging, huishoudelijke activiteiten en sociale activiteiten.

‘Belangenbehartiging’
Het behartigen van individuele en gezamenlijke belangen m.b.t. welzijn in relatie tot personen/organisaties/instanties die invloed hebben op het welzijn van ouderen.

‘Zorgverlening’
Zorgverlening is het bieden van zorg gericht op het bevorderen van welzijn.

‘Oudere blijft leidend’
Waar het gaat om de inhoud van zorgverlening en belangenbehartiging is de betrokken oudere, of diens vertegenwoordiger, binnen de grenzen van wat door de Trynwâlderein haalbaar wordt geacht, leidend.

‘Wettelijke vertegenwoordiger’
Een oudere die niet meer in staat is zijn/haar belangen te vertegenwoordigen kan worden vertegenwoordigd door een wettelijke vertegenwoordiger (bijvoorbeeld als mentor en/of bewindvoerder).

4.2 Plan van aanpak

Proberen in 3 jaar tijd een organisatie vorm te geven waarbinnen de 2 poten Zorgverlening en Belangenbehartiging goed uit de verf komen. De organisatie wordt aangestuurd door vertegenwoordigers uit maatschappelijke organisaties (?) waarbij ernaar wordt gestreefd een samenstelling te krijgen waarbinnen een brede mix aan kennis en vaardigheden aanwezig is.

Oprichten de Trynwâlderein
Als voortzetting van platform ‘Noflik Wenje moat bliuwe!’
Een ‘Project voor 30 jaar’ gericht op continuïteit.
Met duidelijke juridische struktuur
Met een bestuur en een ondersteunend apparaat dat voldoende deskundigheid bevat om slagvaardig aan gestelde doelen te werken.

Legitimatie als ‘Mienskip’
Duidelijke doelen
Zorgen dat binnen een half jaar 60% van de ouderen (65+) zich als deelnemer opgeeft. Waarvan 2/3 als passief deelnemer en 1/3 als actief deelnemer.
Openheid m.b.t. wanneer het binnen deze doelstelling wel of niet lukt als mienskip op te treden en daarop handelen.

Naar buiten treden en communiceren met Trynwâlden
PR-materiaal maken en bekendheid geven via website, publicaties, dorpskranten en bijeenkomsten
Keuzemogelijkheden aanbrengen m.b.t. hoeveel en welke informatie deelnemers willen ontvangen.
Een halfjaarlijkse nieuwsbrief voor ouderen via de dorpskranten
Een maandelijkse nieuwsbrief via de website
Berichten over actuele ontwikkelingen
Relaties met media (lokaal en regionaal)

Een toegankelijk archief
Archief opzetten dat via internet geraadpleegd kan worden
Toegankelijkheid beveiligen en structureren middels wachtwoorden.

Meningsvormende cultuur & -structuur creëren
Community-website ontwerpen die als hart van de Trynwâlderein kan dienen en een groot email-adressenbestand bevat dat communicatie met deelnemers en relaties vergemakkelijkt.
De twee poten (Zorgverlening en Belangenbehartiging) via die website ondersteunen met discussieforums op deelgebieden waar meningsvorming onder deelnemers wordt gestimuleerd.
Een helder beslissingsmodel neerzetten.

Organiseren van Zorgverlening
Vraag & Aanbod ‘Ouderen voor Ouderen’ op zorggebied bij elkaar brengen.
Individuele zorgverlening.
Organiseren zorgaanbod (dagbesteding, Odensehuis-achtige inloop, eenzaamheidspreventie, activiteiten gericht op sociaal contact, enz.).
Vrijwilligerscentrale die nauw samenwerkt met zorgondernemers.

Organiseren belangenbehartiging
Vrijwilligers ondersteunen met opleidingen
Samenwerkingsplatform vrijwilligers– zorgondernemers
Mienskip vertegenwoordigen binnen beleidsontwikkeling op diverse niveaus
Medezeggenschap organiseren voor zorgafnemers en vrijwilligers

Voorrang aan ‘Ouderen voor Ouderen
Er van uit gaan dat het zichtbaar maken van praktische zorgverlening het wat abstracter belangenbehartigingsdoel ondersteund. Daarom de praktische zorgverlening als eerste goed ontwikkelen. Voorrang geven aan ontwikkeling van een ‘Ouderen voor Ouderen vrijwilligerscentrale’ waarbij alle vrijwilligers en mantelzorgers binnen de Trynwâldster ouderenzorg zich aansluiten. Een zorg-vrijwilligerscentrale die vanuit Trynwâlderein wordt ondersteund en gefaciliteerd. Deze zorgvrijwilligerscentrale wordt vorm gegeven in nauwe samenwerking met professionele zorgaanbieders. De belangenbehartiging wordt in het kielzog van deze vrijwilligerscentrale vorm geven.